بازار؛ گروه راه و مسکن: محدودیت‌های دریایی و اختلال در خطوط حمل‌ونقل منطقه‌ای در شرایطی که شدت گرفته باعث شده تا فعالان حوزه تجارت و لجستیک نسبت به افزایش هزینه واردات و کند شدن روند تأمین کالا هشدار دهند.

با تشدید محدودیت‌های دریایی و اختلال در حمل فیدری از امارات به ایران، نگرانی‌ها درباره آینده تأمین کالاهای اساسی و محصولات تجاری افزایش یافته است. در همین زمینه، یک کارشناس حوزه دریایی، می‌گوید اگر محاصره دریایی ادامه پیدا کند، هزینه واردات به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد و مسیرهای جایگزین زمینی و بندری نیز توان جبران کامل ظرفیت حمل دریایی را ندارند.

فیدرها نوع کوچک تری از کشتی‌های بزرگ کانتینری هستند که بار و کانتینرها را بین بنادر کوچکتر و بزرگتر در سراسر جهان حمل می‌کنند. این کشتی ها به عنوان ارتباط مهم بین بنادر ساحلی کوچک و بنادر بزرگ عمل می‌کنند و در مسیرهای کوتاه تر و بین بنادر مناطق مجاور در حال تردد هستند. بنابراین توقف یا محدود شدن حمل فیدری از امارات به ایران، یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که می‌تواند بر زنجیره تأمین کالاهای اساسی و تجاری کشور اثر مستقیم بگذارد؛ موضوعی که حالا نگرانی‌هایی درباره توان مسیرهای جایگزین ایجاد کرده است.

این کشتی ها برخلاف کشتی رو رو عمدتاً جهت تامین ضروریات و تغییربارهای حمل شده توسط کشتی‌های بزرگتر، بارگیری از بنادر اصلی به بنادر فرعی و مناطقی که کشتی‌های بزرگتر به آن‌ها دسترسی ندارند کاربرد دارند.

سیاوش یگانه کارشناس و فعال حوزه دریایی در پاسخ به این سوال که توقف حمل فیدری از امارات و تاثیرات آن بر حمل کالا و جایگزینی مسیر گفت: امکان جایگزینی کامل مسیرهای فعلی وجود ندارد و هرگونه اختلال طولانی‌مدت در حمل دریایی، به افزایش هزینه تمام‌شده کالا منجر خواهد شد.

امکان جایگزینی کامل مسیرهای فعلی وجود ندارد و هرگونه اختلال طولانی‌مدت در حمل دریایی، به افزایش هزینه تمام‌شده کالا منجر خواهد شد

او با اشاره به اینکه در شرایط فعلی می‌توان بخشی از بار را با استفاده از کشتی‌هایی با پرچم کشورهای دیگر جابه‌جا کرد تا ریسک خسارت و محدودیت برای کالاها کاهش یابد تاکید کرد: امکان استفاده از بنادر جایگزین وجود دارد. بخشی از بار می‌تواند از طریق بندر کراچی و سپس با استفاده از شبکه ریلی یا زمینی وارد ایران شود، اما این گزینه نیز نیازمند هماهنگی‌ها و رایزنی‌های منطقه‌ای است.

بندر جبل‌علی در امارات نقش اصلی را در ترانزیت و ورود کالا به ایران ایفا می‌کرد، اما اکنون می‌توان از برخی بنادر عمان برای انتقال کالا استفاده کرد

وی خاطرنشان کرد: پیش از بحران‌های اخیر، بندر جبل‌علی در امارات نقش اصلی را در ترانزیت و ورود کالا به ایران ایفا می‌کرد، اما اکنون می‌توان از برخی بنادر عمان برای انتقال کالا استفاده کرد. البته این بنادر از نظر زیرساخت و ظرفیت عملیاتی، قابل مقایسه با امارات نیستند و نمی‌توانند به‌طور کامل جایگزین آن شوند.

یگانه در پاسخ به این پرسش که آیا مرزهای زمینی مانند بازرگان، میرجاوه و سرو ظرفیت جایگزینی بار جنوب کشور را دارند یا خیر، تصریح کرد که ظرفیت حمل زمینی در مقایسه با حمل دریایی بسیار محدود است.

او توضیح داد: زیرساخت جاده‌ای و ناوگان حمل زمینی کشور به هیچ‌وجه توان جایگزینی کامل حمل دریایی را ندارد. وقتی یک کشتی امکان حمل حدود پنج هزار کانتینر را دارد، جایگزینی آن با هزاران کامیون کار ساده‌ای نیست و عملاً هزینه لجستیک را به‌شدت افزایش می‌دهد.

حمل‌ونقل دریایی به‌مراتب ارزان‌تر از حمل زمینی است و در برخی مسیرها بین ۶۰ تا ۷۰ درصد صرفه اقتصادی بیشتری دارد

این کارشناس ادامه داد: حمل‌ونقل دریایی به‌مراتب ارزان‌تر از حمل زمینی است و در برخی مسیرها بین ۶۰ تا ۷۰ درصد صرفه اقتصادی بیشتری دارد. بنابراین هرچه سهم حمل زمینی در تجارت خارجی بیشتر شود، قیمت نهایی کالا نیز افزایش خواهد یافت.

یگانه با اشاره به آثار تداوم محدودیت‌های دریایی بر بازار کالا گفت: در حال حاضر نیز هزینه حمل افزایش یافته و اگر این روند ادامه پیدا کند، فشار بیشتری به زنجیره تأمین وارد خواهد شد. با افزایش تقاضا برای مسیرهای جایگزین و محدود بودن ظرفیت جابه‌جایی، قیمت تمام‌شده کالاها نیز بیشتر می‌شود.

هرچند استفاده از بنادر جایگزین مانند عمان یا مسیر کراچی می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد، اما این مسیرها تنها می‌توانند درصد محدودی از بار فعلی را پوشش دهند و اثرگذاری کامل ندارند

او تأکید کرد: هرچند استفاده از بنادر جایگزین مانند عمان یا مسیر کراچی می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد، اما این مسیرها تنها می‌توانند درصد محدودی از بار فعلی را پوشش دهند و اثرگذاری کامل ندارند.

این فعال حوزه دریایی درباره استفاده از ظرفیت دریای خزر نیز گفت: در شمال کشور نیز محدودیت‌های جدی وجود دارد. مهم‌ترین چالش، محدودیت آبخور بنادر و کشتی‌هاست که اجازه توسعه گسترده حمل بار را نمی‌دهد.

یگانه در ادامه درباره تغییر وضعیت لجستیک کالاهای اساسی و تجاری در شرایط محاصره دریایی توضیح داد: در چنین شرایطی روند حمل‌ونقل به‌طور طبیعی کندتر می‌شود و کشتی‌ها با محدودیت‌ها و مجوزهای بیشتری فعالیت می‌کنند. اگر این محدودیت‌ها تشدید شود، در بلندمدت ناچار به استفاده بیشتر از مسیرهای جایگزین خواهیم بود؛ مسیری که هزینه و زمان حمل را افزایش می‌دهد.

به نظر می‌رسد با تداوم محدودیت‌های دریایی، تجارت خارجی ایران ناچار به اتکا بیشتر بر مسیرهای جایگزین زمینی و بندری خواهد شد؛ مسیرهایی که اگرچه می‌توانند بخشی از فشار را کاهش دهند، اما از نظر ظرفیت، هزینه و زیرساخت توان رقابت با حمل‌ونقل دریایی را ندارند. در چنین شرایطی، افزایش هزینه لجستیک و رشد قیمت تمام‌شده کالاها، یکی از مهم‌ترین پیامدهای پیش‌روی اقتصاد ایران خواهد بود.