به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، تصور عمومی این است که بزرگ‌ترین قدرت‌های اقتصادی و فناوری جهان باید امن‌ترین کشورهای سایبری نیز باشند؛ اما داده‌های National Cyber Security Index (NCSI) تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. در این رتبه‌بندی، آلبانی با امتیاز ۹۸.۳۳ از ۱۰۰ در جایگاه نخست ایستاده و پس از آن کانادا و استونی با ۹۶.۶۷ و فنلاند با ۹۵.۸۳ قرار دارند. در سوی دیگر، آمریکا با وجود برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین اکوسیستم‌های فناوری و امنیت سایبری جهان در رتبه ۳۱، آلمان در رتبه ۲۶ و بریتانیا در رتبه ۴۱ قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که یک سؤال مهم را مطرح می‌کند: NCSI دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد و چرا کشورهای کوچک می‌توانند در آن از قدرت‌های بزرگ جلو بزنند؟

شاخص NCSI چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟

شاخص ملی امنیت سایبری توسط e-Governance Academy Foundation در استونی توسعه داده شده و هدف آن اندازه‌گیری ظرفیت کشورها برای پیشگیری از تهدیدات سایبری و واکنش به حملات است. این شاخص برخلاف تصور رایج، صرفاً میزان حملات سایبری یا قدرت فنی یک کشور را اندازه نمی‌گیرد؛ بلکه بر وجود و کیفیت ظرفیت‌های نهادی و عملیاتی امنیت سایبری تمرکز دارد.

در ارزیابی NCSI، موضوعاتی مانند قوانین و مقررات سایبری، سیاست ملی امنیت سایبری، آموزش و پژوهش، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، تحلیل تهدیدات، حفاظت از داده‌ها، مقابله با جرایم سایبری، واکنش به حوادث، مدیریت بحران، همکاری بین‌المللی و دفاع سایبری نظامی مورد بررسی قرار می‌گیرد. بنابراین امتیاز بالا در NCSI بیش از آنکه به معنای «غیرقابل نفوذ بودن» یک کشور باشد، نشان‌دهنده وجود ساختارهای مشخص و قابل اثبات برای مدیریت امنیت سایبری ملی است.

آلبانی؛ صدرنشین غیرمنتظره جدول

آلبانی با امتیاز ۹۸.۳۳ در رتبه نخست قرار دارد؛ امتیازی که این کشور را بالاتر از بسیاری از قدرت‌های سنتی حوزه فناوری قرار داده است. نکته قابل توجه این است که سطح توسعه دیجیتال آلبانی در همین جدول ۶۲.۳۴ است؛ یعنی فاصله قابل توجهی با کشورهایی مانند آمریکا، کره جنوبی، سنگاپور و استونی دارد.

همین اختلاف یکی از مهم‌ترین نکات قابل استخراج از داده‌های NCSI است: توسعه دیجیتال بالا لزوماً به معنای امنیت سایبری بالاتر نیست.

یک کشور ممکن است خدمات دیجیتال گسترده‌ای نداشته باشد، اما برای حفاظت از همان خدمات، قوانین، نهادهای تخصصی، سازوکار واکنش و برنامه‌های مدیریت بحران بسیار منسجمی ایجاد کرده باشد.

حمله ۲۰۲۲؛ نقطه عطف امنیت سایبری آلبانی

یکی از مهم‌ترین دلایل تحول امنیت سایبری آلبانی، حمله گسترده سال ۲۰۲۲ بود. در آن حمله، زیرساخت‌های دیجیتال دولت آلبانی هدف قرار گرفتند و برخی خدمات عمومی آنلاین مختل شدند. حمله باعث شد دولت این کشور بازنگری گسترده‌ای در ساختار امنیت سایبری خود انجام دهد؛ از اصلاحات قانونی و تقویت نهادهای مسئول گرفته تا افزایش همکاری با متحدان غربی و تمرکز بیشتر بر حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و خدمات دیجیتال دولت.

به این ترتیب، یک حمله سایبری بزرگ عملاً تبدیل به شتاب‌دهنده اصلاحات ساختاری شد.

آلبانی در بیشتر مؤلفه‌های اصلی NCSI امتیازهای بسیار بالایی به دست آورده است. در بخش‌های راهبردی، این کشور در حوزه‌هایی مانند سیاست‌گذاری سایبری، همکاری بین‌المللی و آموزش و پژوهش عملکرد بسیار بالایی دارد. در حوزه پیشگیرانه نیز حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، تحلیل تهدید و حفاظت از داده‌ها از نقاط قوت آن محسوب می‌شوند.

در بخش واکنشی نیز سازوکارهای پاسخ به حادثه، مدیریت بحران و مقابله با جرایم سایبری نقش مهمی در امتیاز نهایی دارند. تنها یکی از شکاف‌های اصلی آلبانی در حوزه دفاع سایبری نظامی دیده می‌شود؛ جایی که نبود یک دکترین سایبری نظامی منتشرشده، مانع رسیدن این کشور به امتیاز کامل شده است.

کانادا؛ رتبه دوم با ۹۶.۶۷ امتیاز

کانادا با ۹۶.۶۷ امتیاز در جایگاه دوم قرار دارد. این کشور نمونه متفاوتی از مدل امنیت سایبری است؛ مدلی که بیش از هر چیز بر همکاری میان دولت، بخش خصوصی و نهادهای تخصصی متکی است. کانادا از یک ساختار تخصصی ملی برای مقابله با تهدیدات سایبری برخوردار است و توسعه نیروی انسانی، حفاظت از داده‌ها و همکاری میان اپراتورهای زیرساختی و دولت، بخش مهمی از معماری امنیتی آن را تشکیل می‌دهد.

با این حال، حتی کانادا نیز در برخی شاخص‌ها امتیاز کامل ندارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد هیچ کشوری در امنیت سایبری به نقطه پایان نمی‌رسد.

استونی؛ کشوری که از حمله سایبری درس گرفت

استونی با امتیاز ۹۶.۶۷ سومین کشور جدول است. این جایگاه با سابقه این کشور ارتباط مستقیم دارد. استونی در سال ۲۰۰۷ با حملات سایبری گسترده‌ای مواجه شد که به‌طور گسترده به روسیه نسبت داده شدند؛ حملاتی که اگرچه انتساب قطعی آنها همچنان موضوع بحث است، اما تأثیر عمیقی بر سیاست امنیت دیجیتال استونی گذاشتند.

پس از آن، استونی به سمت ایجاد یک مدل جامع امنیت دیجیتال حرکت کرد؛ مدلی که در آن دولت، بخش خصوصی و شهروندان همگی بخشی از معماری امنیت سایبری محسوب می‌شوند. امروز استونی یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های حکمرانی دیجیتال در جهان است و تجربه این کشور نشان می‌دهد یک حمله بزرگ می‌تواند به جای پایان کار، آغاز یک بازطراحی امنیتی باشد.

فنلاند؛ رتبه چهارم و یک مدل جامعه‌محور

فنلاند با ۹۵.۸۳ امتیاز در رتبه چهارم قرار گرفته است. این کشور یکی از نمونه‌های مهم در زمینه امنیت سایبری جامعه‌محور محسوب می‌شود؛ یعنی امنیت صرفاً وظیفه دولت نیست و بخش خصوصی، اپراتورهای انرژی و ارتباطات، نهادهای آموزشی و شهروندان نیز در آن نقش دارند.

سطح بالای سواد دیجیتال و همکاری نزدیک میان اپراتورهای زیرساختی و نهادهای امنیتی، بخشی از مزیت فنلاند محسوب می‌شود. در واقع، مدل فنلاند نشان می‌دهد که امنیت سایبری از فرهنگ عمومی و آموزش آغاز می‌شود و سپس به سطح زیرساخت و دولت می‌رسد.

لیتوانی؛ پنجمین کشور امن سایبری جهان

لیتوانی با امتیاز ۹۵ در جایگاه پنجم جدول قرار دارد. قرار گرفتن سه کشور حوزه بالتیک، یعنی استونی و لیتوانی در میان پنج کشور نخست، اتفاقی قابل توجه است. این کشورها به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به امنیت دیجیتال، دفاع سایبری، حفاظت از زیرساخت‌ها و همکاری با ساختارهای اروپایی و ناتو داشته‌اند. در نتیجه، امنیت سایبری برای آنها صرفاً یک مسئله فناوری اطلاعات نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد امنیت ملی محسوب می‌شود.

قدرت‌های بزرگ کجا ایستاده‌اند؟

جدول NCSI تصویر جالبی از جایگاه قدرت‌های بزرگ ارائه می‌کند:

• آمریکا: رتبه ۳۱، امتیاز ۸۴.۱۷
• آلمان: رتبه ۲۶، امتیاز ۸۵
• بریتانیا: رتبه ۴۱، امتیاز ۸۰
• فرانسه: رتبه ۱۶، امتیاز ۸۹.۱۷
• ایتالیا: رتبه ۱۳، امتیاز ۹۰
• چین: رتبه ۶۱، امتیاز ۶۹.۱۷
• ژاپن: رتبه ۳۶، امتیاز ۸۲.۵
• کره جنوبی: رتبه ۳۴، امتیاز ۸۳.۳۳
• سنگاپور: رتبه ۲۹، امتیاز ۸۵

چرا کشورهای کوچک می‌توانند بالاتر از ابرقدرت‌ها قرار بگیرند؟

پاسخ را باید در ماهیت شاخص جست‌وجو کرد. کشورهای کوچک‌تر معمولاً ساختار اداری متمرکزتری دارند. تصمیم‌گیری سریع‌تر است و تعداد نهادهایی که باید در زمان بحران با یکدیگر هماهنگ شوند کمتر است. در مقابل، کشوری مانند آمریکا با ده‌ها نهاد فدرال، ایالت‌ها، شرکت‌های خصوصی عظیم، اپراتورهای متعدد زیرساختی و شبکه پیچیده‌ای از مسئولیت‌ها مواجه است.

در نتیجه، ممکن است یک کشور کوچک در زمینه هماهنگی ملی و وجود اسناد و سازوکارهای رسمی امتیاز بالاتری کسب کند، در حالی که قدرت واقعی فنی یک کشور بزرگ به‌مراتب گسترده‌تر باشد.

آذربایجان؛ رتبه ۳۲ جهان

آذربایجان با امتیاز ۸۳.۳۳ در رتبه ۳۲ قرار دارد. آذربایجان در رتبه ۳۲، بالاتر از امارات و کره جنوبی و پایین‌تر از آمریکا در رتبه ۳۱ قرار دارد. امتیاز توسعه دیجیتال آذربایجان نیز ۶۱.۰۸ ثبت شده است؛ بنابراین فاصله میان امنیت سایبری و توسعه دیجیتال این کشور ۲۲.۲۵ امتیاز است.

این فاصله نشان می‌دهد آذربایجان در معیارهای امنیت ملی سایبری، نسبت به سطح توسعه دیجیتال خود عملکرد قابل توجهی دارد.

ایران؛ کجای این فهرست ایستاده است؟

در جدول ۱۵۵ کشوری که مبنای این گزارش قرار گرفته، نام ایران وجود ندارد. این نکته بسیار مهم است و نباید با رتبه‌های مربوط به نسخه‌های قدیمی NCSI خلط شود. در نتیجه، نمی‌توان بر اساس جدول فعلی ادعا کرد که ایران رتبه مشخصی در میان ۱۵۵ کشور دارد. داده‌های قدیمی‌تر NCSI برای ایران وجود دارد، اما استفاده از آن داده‌ها برای مقایسه مستقیم با جدول فعلی می‌تواند گمراه‌کننده باشد؛ زیرا شاخص کشورها به مرور زمان و بر اساس شواهد جدید به‌روزرسانی می‌شود.

امنیت سایبری در نقطه ضعف ساختاری

در انتهای جدول، تیمور شرقی با امتیاز ۲.۵۰ در رتبه ۱۵۵ قرار دارد. پس از آن پالائو با ۳.۳۳ و میکرونزی با ۴.۱۷ قرار گرفته‌اند. هائیتی، بوروندی، سنت لوسیا، ماداگاسکار و نائورو نیز در میان پایین‌ترین رتبه‌ها هستند.

امتیاز پایین لزوماً به این معنا نیست که «هیچ دفاع سایبری» در این کشورها وجود ندارد؛ بلکه می‌تواند نشان‌دهنده فقدان قوانین، نهادهای تخصصی، اسناد عمومی، برنامه‌های ملی و شواهد قابل استناد درباره ظرفیت‌های امنیت سایبری باشد.

اگر تمام ۱۵۵ کشور این جدول را کنار هم بگذاریم، یک الگوی مشخص دیده می‌شود: کشورهای موفق الزاماً آنهایی نیستند که بیشترین تجهیزات یا بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری را دارند.

کشورهای موفق‌تر معمولاً چند ویژگی مشترک دارند: قانون مشخص، نهاد مسئول، راهبرد ملی، حفاظت از زیرساخت حیاتی، نظام پاسخ به حادثه، برنامه مدیریت بحران، آموزش نیروی انسانی و همکاری میان دولت و بخش خصوصی.

این یعنی امنیت سایبری پیش از آنکه یک مسئله سخت‌افزاری باشد، یک مسئله حکمرانی، سازمان‌دهی و آمادگی ملی است.

رتبه نخست آلبانی در این شاخص بیش از آنکه داستان یک «ابرقدرت سایبری ناشناخته» باشد، داستان کشوری است که یک بحران امنیتی را به محرکی برای بازسازی ساختارهای خود تبدیل کرده است. در عصر حملات سایبری، داشتن فناوری کافی نیست؛ کشورها باید بدانند چه کسی مسئول است، هنگام حمله چه باید کرد، چگونه زیرساخت حیاتی محافظت می‌شود و پس از بحران چگونه ساختارها اصلاح خواهند شد.

آلبانی، استونی و فنلاند هر کدام با تجربه متفاوت خود نشان می‌دهند که امنیت سایبری زمانی به یک مزیت ملی تبدیل می‌شود که از سطح واحدهای فنی عبور کند و به بخشی از حکمرانی، آموزش، قانون‌گذاری و فرهنگ عمومی تبدیل شود و شاید مهم‌ترین هشدار جدول همین باشد: در جنگ سایبری، اندازه کشور تعیین‌کننده نیست؛ آمادگی، هماهنگی و سرعت واکنش است که می‌تواند سرنوشت یک زیرساخت حیاتی را مشخص کند.

۲۲۷۲۲۷