به گزارش خبرنگار مهر، علیرضا رئیسی در حاشیه مراسم بزرگداشت روز جهانی جمعیت در جمع خبرنگاران، در پاسخ به پرسشی درباره کاهش نرخ باروری و راهکارهای جلوگیری از بسته شدن پنجره جمعیتی کشور، اظهار کرد: در پاسخ به این سؤال باید میان کاهش نرخ باروری کل کشور و موضوع ناباروری تفکیک قائل شویم؛ چراکه این دو موضوع پاسخ‌های متفاوتی دارند.

وی افزود: کاهش نرخ باروری، موضوعی است که بسیاری از کشورهای جهان با آن مواجه هستند و قرن بیست‌ویکم را می‌توان قرن کاهش باروری در جهان دانست. کشور ما نیز طی دو تا سه دهه گذشته کاهش قابل توجهی در رشد جمعیت داشته که عوامل متعددی در آن دخیل است.

رئیسی یکی از عوامل مهم را کاهش تعداد ازدواج‌ها عنوان کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج در کشور داریم که باید شرایط لازم برای ازدواج آنها فراهم شود. در عین حال، حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر مجرد قطعی داریم؛ یعنی افرادی که از سن متعارف ازدواج عبور کرده‌اند و برای زنان حدود ۴۵ سال و برای مردان حدود ۵۰ سال در نظر گرفته می‌شود.

وی تصریح کرد: تعداد این افراد نسبت به دو دهه گذشته حدود هفت برابر شده است و این موضوع نشان می‌دهد یکی از مشکلات اصلی کشور، رفع موانع ازدواج و تسهیل ازدواج جوانان است.

اقتصاد، مسکن و امنیت شغلی از موانع مهم ازدواج جوانان

معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: در کنار موضوع ازدواج، مسائل اقتصادی، مسکن و به‌ویژه امنیت شغلی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. برای حل مسئله جمعیت، همه این عوامل باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

رئیسی با اشاره به نتایج پیمایش‌های انجام‌شده در کشور گفت: بر اساس پیمایش‌های ملی، تمایل جوانان به فرزندآوری همچنان بالاست. بنابراین نمی‌توان گفت که مشکل اصلی کشور، از بین رفتن تمایل به فرزندآوری است؛ هرچند در این زمینه نیز باید کار شود.

وی افزود: در میان افراد مجرد، زمانی که درباره شرایط مناسب ازدواج از جمله مسکن، امنیت شغلی و شرایط اقتصادی سؤال می‌شود، تمایل به ازدواج همچنان بالاست و تمایل به داشتن دو فرزند و بیشتر نیز نسبت به سایر گزینه‌ها بالاتر است.

رئیسی تأکید کرد: این موضوع نشان می‌دهد که فرهنگ تمایل به ازدواج و فرزندآوری همچنان در میان جوانان کشور وجود دارد. بنابراین اگر بخواهیم سیاست‌گذاری دقیق انجام دهیم، باید رفع موانع ازدواج را در اولویت قرار دهیم.

حل مسئله جمعیت نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست

معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: این موضوع نیازمند همکاری همه وزارتخانه‌ها، نهادها و دستگاه‌های کشور است و حتی در برخی موارد باید با یک عزم ملی و یک کار علمی دقیق، فراتر از وظایف سازمانی به موضوع نگاه کنیم تا همه دستگاه‌ها برای کمک به جوانان وارد میدان شوند.

وی با اشاره به اقدامات وزارت بهداشت در این زمینه اظهار کرد: وزارت بهداشت با توجه به شبکه گسترده بهداشت و درمان کشور، در حوزه فرهنگ‌سازی، مشاوره‌های ازدواج، آموزش‌های مرتبط با فرزندآوری و مشاوره‌های فرزندآوری اقدامات مختلفی انجام داده است.

رئیسی افزود: در حوزه ناباروری نیز برنامه‌ریزی اولیه برای ایجاد ۳۱ مرکز ناباروری در ۳۱ استان کشور انجام شده بود، اما اکنون تعداد مراکز ناباروری به حدود ۱۰۰ مرکز در کشور رسیده است. این مراکز توسعه پیدا کرده‌اند و مراکز دولتی و بیمه‌ها نیز از این خدمات حمایت می‌کنند.

وی تأکید کرد: البته این اقدامات به تنهایی کافی نیست و باید به سایر عوامل مؤثر بر جمعیت نیز توجه شود.

فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول و فاصله میان فرزندان باید کاهش یابد

معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: اگر بخواهیم موانع جمعیتی را به صورت مشخص دسته‌بندی کنیم، نخست باید به موضوع ازدواج توجه کنیم و جوانان را به سمت ازدواج هدایت و موانع آن را برطرف کنیم.

وی ادامه داد: موضوع دوم، فاصله میان ازدواج تا تولد فرزند اول است که اکنون بیش از چهار سال است و باید کاهش پیدا کند. موضوع دیگر نیز فاصله میان تولد فرزند اول و دوم است که در حال حاضر حدود پنج سال است و باید برای کاهش این فاصله نیز برنامه‌ریزی شود.

رئیسی خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم این فاصله‌ها را کاهش دهیم، می‌توانیم به داشتن یک نسل پویا، جوان و برخوردار از آینده بهتر برای ایران امیدوار باشیم.

همزمان باید برای جوانی جمعیت و سالمندی آماده شویم

وی یکی از نکات کلیدی در سیاست‌گذاری جمعیتی را توجه همزمان به جوانی جمعیت و سالمندی عنوان کرد و گفت: سیاست‌گذاران باید دو موضوع را همزمان دنبال کنند؛ یکی جوانی جمعیت و دیگری توجه به سالمندی، چراکه کشور به سمت سالمندی حرکت می‌کند.

رئیسی افزود: جوانانی که امروز در کشور حضور دارند، نیروی محرکه و خلاق کشور هستند و باید بیشترین استفاده را از این نسل جوان ببریم، پیش از آنکه وارد دوره سالمندی شویم.

گیلان، البرز، مازندران و تهران در معرض چالش جدی جمعیتی

معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره وضعیت استان‌ها

ی مختلف کشور نیز گفت: برخی استان‌های کشور از نظر نرخ باروری و رشد جمعیت وضعیت مناسبی ندارند و در رأس این استان‌ها، گیلان قرار دارد که پایین‌ترین نرخ را دارد. پس از آن نیز استان‌های البرز، مازندران و تهران در گروه استان‌هایی با نرخ‌های پایین قرار دارند.

وی افزود: در مقابل، استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خوزستان و هرمزگان همچنان نرخ باروری بالاتری دارند و سیستان و بلوچستان بالاترین نرخ باروری را در کشور دارد.

رئیسی هشدار داد: در استان‌هایی مانند گیلان، تعداد مرگ‌ومیر از تعداد تولدها بیشتر شده است و این وضعیت در آستانه آن است که در استان‌های مازندران و تهران نیز مشاهده شود.

وی ادامه داد: اگر روند فعلی در برخی استان‌ها ادامه پیدا کند، در آینده تعداد تولدها از مرگ‌ومیر کمتر خواهد شد و رشد جمعیت منفی می‌شود. بنابراین لازم است برای این استان‌ها اقدامات ویژه‌تری در دستور کار قرار گیرد.

پنجره جمعیتی ایران هنوز بسته نشده، اما با سرعت در حال بسته شدن است

معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره پنجره جمعیتی کشور گفت: زمانی که نرخ رشد سالمندی افزایش پیدا می‌کند و از سوی دیگر نرخ تولد کاهش می‌یابد، سهم جمعیت در سن فعالیت نیز کاهش پیدا می‌کند و پنجره جمعیتی به سمت بسته شدن می‌رود.

وی افزود: پنجره جمعیتی ایران گرچه در حال بسته شدن است، اما هنوز فرصت داریم. به‌طور مؤثر حدود هفت تا ۱۰ سال فرصت باقی مانده، ولی این پنجره با سرعت در حال بسته شدن است.

رئیسی تأکید کرد: اگر سیاست‌های درست را به‌موقع پیش ببریم و شرایط نیز اجازه دهد، باید تلاش کنیم این پنجره را حفظ کنیم و از آن حداکثر استفاده را برای توسعه و پیشبرد اهداف کشور داشته باشیم.

وی با توضیح مفهوم پنجره جمعیتی گفت: زمانی که حدود ۷۰ درصد جمعیت کشور در سن فعالیت، یعنی بین ۱۵ تا ۶۵ سال، قرار دارند، این جمعیت یک ظرفیت بزرگ برای کشور محسوب می‌شود. اگر این سهم به ۶۰، ۵۰ یا ۴۰ درصد برسد، به معنای بسته شدن تدریجی پنجره جمعیتی است.

رئیسی افزود: جمعیت ۱۵ تا ۶۵ سال، جمعیت فعال، مولد، خلاق و اشتغال‌آفرین است و تا زمانی که این پنجره باز است، کشور می‌تواند از ظرفیت این جمعیت برای توسعه استفاده کند.

نرخ باروری کل ۱.۳۴ است اما باروری زنان ازدواج‌کرده بالاتر از نرخ جایگزینی است

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به یکی از نکات مهم در تحلیل وضعیت جمعیتی کشور گفت: نرخ باروری کل کشور در حال حاضر حدود ۱.۳۴ است، در حالی که نرخ جایگزینی حدود ۲.۱ در نظر گرفته می‌شود؛ یعنی برای حفظ جمعیت در بلندمدت، هر زن به طور متوسط باید حدود دو فرزند یا بیشتر داشته باشد.

وی افزود: اما نکته امیدوارکننده این است که اگر آمار زنان ازدواج‌کرده را بررسی کنیم، نرخ باروری آنها بالاتر از ۲.۴ است؛ یعنی حتی بالاتر از نرخ جایگزینی قرار دارد.

رئیسی تصریح کرد: این موضوع معنای بسیار مهمی دارد؛ یعنی اگر سیاست‌گذاری درست انجام دهیم، باید به سراغ جوانانی برویم که هنوز ازدواج نکرده‌اند. اگر این جوانان بتوانند ازدواج کنند، احتمال بسیار زیادی وجود دارد که بیش از دو فرزند داشته باشند.

وی تأکید کرد: بنابراین پاسخ مهم به این سؤال که چگونه می‌توانیم از بسته شدن پنجره جمعیتی جلوگیری کنیم، رفع موانع ازدواج جوانان است.

رئیسی: با ازدواج جوانان می‌توان به نرخ جایگزینی جمعیت رسید

معاون بهداشت وزارت بهداشت در پایان گفت: حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج در کشور داریم و اگر بتوانیم شرایطی فراهم کنیم که این جوانان ازدواج کنند، با توجه به نرخ باروری بالاتر از دو فرزند در میان زنان ازدواج‌کرده، قطعاً می‌توانیم به نرخ جایگزینی جمعیت نزدیک شویم و حتی به آن برسیم.

وی خاطرنشان کرد: بنابراین سیاست‌گذاری جمعیتی باید بیش از هر چیز بر رفع موانع ازدواج، ایجاد امنیت شغلی، تأمین مسکن، بهبود شرایط اقتصادی، کاهش فاصله ازدواج تا فرزند اول و کاهش فاصله میان فرزندان متمرکز شود تا بتوانیم از فرصت باقی‌مانده در پنجره جمعیتی کشور بیشترین استفاده را ببریم.