به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در مراسم بزرگداشت روز جهانی جمعیت با موضوع «ازدواج جوانان و تأثیر آن بر شاخص‌های جمعیتی و فرزندآوری» که در بیمارستان قلب شهید رجایی برگزار شد، اظهار کرد: صحبت از جمعیت و بشر، انسان و حقوق بشر است و همواره باید این موضوع را به یاد داشته باشیم که وقتی درباره امید، آینده و آرمان‌های جوانان صحبت می‌کنیم، در گوشه‌ای از دنیا شاهد اقداماتی ضدبشری و ضدانسانی هستیم.

وی افزود: واقعیت این است که سازمان‌های جهانی نیز وجود دارند، اما در بسیاری از موارد اقدامات بیشتری از آنها برنمی‌آید و کشورها نیز در قبال مسائل انسانی اقدامات مختلفی انجام می‌دهند. انتظار می‌رود در عرصه بین‌المللی توجه بیشتری به مسائل انسانی و حقوق بشر صورت گیرد.

سیاست‌های جمعیتی کشور را قاطعانه و شجاعانه اعلام می‌کنیم

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به سیاست‌های جمعیتی کشور اظهار کرد: در حوزه سیاست‌گذاری کشور، حتماً قاطعانه و شجاعانه حضور خواهیم داشت و سیاست‌های کشورمان را با صدای بلند اعلام می‌کنیم.

وی ادامه داد: انتظار ما از کشورها و مجامع بین‌المللی نیز این است که بر اساس سیاست‌های کشورمان از مسیر سیاستی جمهوری اسلامی ایران حمایت کنند. سیاست‌های جمعیتی در کشور جاری است و با توجه به سیاست‌های ابلاغی، مسیر و راه مشخص است.

رئیسی افزود: اگر کسی بتواند در این مسیر به ما کمک کند، طبیعتاً انتظار داریم کمک کند تا بتوانیم محکم‌تر در مسیر تعیین‌شده حرکت کنیم.

جمعیت را نباید صرفاً به چشم آمار و ارقام دید

معاون بهداشت وزارت بهداشت در ادامه با بیان اینکه جمعیت فقط یک عدد نیست، گفت: یکی از نکات مهم سیاستی این است که خودمان را آماده کنیم که وقتی درباره جمعیت صحبت می‌کنیم، در واقع درباره انسان‌ها صحبت می‌کنیم؛ درباره انسان با تمام خلاقیت، توانمندی و مؤثر بودن او.

وی با اشاره به تجربه دوران کرونا اظهار کرد: یادم هست در دوران کرونا، زمانی که آمار فوتی‌ها اعلام می‌شد، همیشه هشدار می‌دادم که مبادا عددی که اعلام می‌کنیم، صرفاً به یک عدد تبدیل شود؛ مثلاً بگوییم امروز ۱۰۰ نفر فوت کردند و فردا ۵۰ نفر فوت کردند و خوشحال شویم که تعداد نصف شده است.

رئیسی تصریح کرد: خدا را شکر که تعداد فوتی‌ها کاهش پیدا کند، اما باید بدانیم هر انسان یک نفر است و یک نفر هم بسیار زیاد است. وقتی به مادر، پدر و خانواده نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که یک نفر اصلاً کم نیست. بنابراین باید یادمان باشد که جمعیت را صرفاً به چشم آمار و رقم نگاه نکنیم.

سیاست‌گذاری باید زمینه امید جوانان برای ازدواج و فرزندآوری را فراهم کند

معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: زمانی که پذیرفتیم درباره انسان صحبت می‌کنیم، باید سیاست‌گذاری‌های ما نیز بر همین اساس باشد و تمام تلاشمان را به کار بگیریم تا جوانان بتوانند با امید ازدواج کنند، با اطمینان شغل داشته باشند و از امنیت شغلی برای زندگی خود برخوردار باشند.

وی با قدردانی از معاونان و مسئولان حوزه سلامت و همچنین استادان و جمعیت‌شناسان حاضر در جلسه افزود: عزیزانی که امروز در حوزه سیاست‌گذاری حضور دارند، باید این نگاه را در سیاست‌گذاری‌های خود لحاظ کنند که موضوع جمعیت، موضوع زندگی انسان‌هاست. در موضوع جمعیت فقط تعداد جمعیت مطرح نیست؛ تغییر ساختار جمعیتی نیز مهم است.

رئیسی با اشاره به وضعیت جمعیتی ایران اظهار کرد: وقتی درباره ایران صحبت می‌کنیم، فقط درباره تعداد جمعیت صحبت نمی‌کنیم؛ موضوع دیگری نیز وجود دارد و آن، تغییر ساختار جمعیتی است.

وی افزود: بحث سالمندی یک موضوع بسیار مهم است که باید در آینده حتماً به آن توجه کنیم. بر اساس آمارهای خودمان، طی حدود ۲۵ سال آینده جمعیت سالمند کشور افزایش قابل توجهی خواهد داشت و بنابراین باید از امروز برای این شرایط آماده باشیم.

معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: در سیاست‌های جمعیتی دو موضوع باید همزمان مورد توجه قرار گیرد؛ نخست، فرزندآوری و جوان‌سازی جمعیت و دوم، حفظ سالمندان فعال و سالم.

آیا برای پذیرش جامعه سالمند آماده‌ایم؟

رئیسی با طرح این پرسش که آیا کشور برای پذیرش گروه سالمندی آماده شده است، ادامه داد: باید ببینیم آیا از معماری شهرها و ساختمان‌ها گرفته تا حوزه

سیاست‌گذاری، سلامت، رفاه و سایر بخش‌ها، خودمان را برای جامعه سالمند آماده کرده‌ایم یا خیر.

وی افزود: اگر قرار است ساختار جمعیتی کشور تغییر کند و سهم سالمندان افزایش یابد، باید زیرساخت‌های لازم برای زندگی سالم، فعال و باکیفیت سالمندان را نیز از امروز فراهم کنیم.

باید دلایل کاهش فرزندآوری را به‌درستی شناسایی کنیم

معاون بهداشت وزارت بهداشت در ادامه با اشاره به ضرورت بررسی عوامل مؤثر بر کاهش فرزندآوری گفت: در سیاست‌گذاری باید ببینیم چرا تمایل به فرزندآوری کاهش پیدا کرده است. باید بررسی کنیم چرا برخی جوانان تمایل کمتری به فرزندآوری دارند، چرا ازدواج به تأخیر افتاده و چرا فاصله تولد فرزند اول تا فرزند دوم طولانی‌تر شده است.

وی تأکید کرد: اینها پرسش‌هایی است که سیاست‌گذاران باید با دقت به آنها پاسخ دهند و برای هر کدام راهکارهای واقعی و عملیاتی طراحی کنند.

رئیسی خاطرنشان کرد: اگر جوانان ازدواج نمی‌کنند، باید علت آن را بررسی کنیم؛ اگر ازدواج می‌کنند اما فرزندآوری به تأخیر می‌افتد، باید علت آن را بشناسیم و اگر فاصله فرزند اول تا دوم افزایش پیدا کرده است نیز باید ببینیم چه عواملی در این موضوع مؤثر است.

مسئله جمعیت با ترس و اجبار حل نمی‌شود

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه سیاست‌گذاری جمعیتی نباید مبتنی بر ترس و اجبار باشد، گفت: نمی‌توان با ترس و اجبار جمعیت را افزایش داد. سیاست‌گذاری باید به‌گونه‌ای باشد که مردم با امید و اطمینان برای آینده خود تصمیم بگیرند.

وی افزود: اگر قرار است جوانان ازدواج کنند و فرزند داشته باشند، باید شرایط زندگی برای آنان فراهم باشد. جوان باید بداند که می‌تواند شغل داشته باشد، امنیت شغلی داشته باشد، زندگی خود را بسازد و برای آینده فرزندانش برنامه‌ریزی کند.

رئیسی تأکید کرد: سیاست جمعیتی باید بر اساس چند اصل اساسی از جمله امید، اعتماد و ایجاد شرایط مناسب برای زندگی جوانان شکل بگیرد و نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با بیان آمار و ارقام، مسئله جمعیت حل شود.

وی گفت: جمعیت، انسان است؛ هر یک از این اعداد، یک انسان، یک خانواده و یک زندگی است. بنابراین باید در تمام سیاست‌گذاری‌ها، انسان و کیفیت زندگی او را در مرکز توجه قرار دهیم و با ایجاد امید و فراهم کردن شرایط مناسب، مسیر ازدواج، فرزندآوری، جوان‌سازی جمعیت و همچنین سالمندی سالم و فعال را دنبال کنیم.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به روندهای جمعیتی جهان گفت: اگر روندهای فعلی ادامه پیدا کند، مسئله جمعیت در آینده به یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشورهای مختلف تبدیل خواهد شد و شعارهای جمعیتی باید از جنس امید، آینده، زندگی و نشاط باشد، نه ترس و اجبار.

وی با اشاره به شعار این روز اظهار کرد: شعار روز جهانی جمعیت، شعار بسیار خوبی است؛ چراکه سرشار از امید و آرزو و درباره آینده و جوانان است. جنس زندگی نیز همین است؛ اگر با چنین شعارها و اقداماتی حرکت کنیم، قطعاً بهتر از آن است که به جوان بگوییم اگر فلان کار را کردی، دستگیرت می‌کنیم یا اگر فلان کار را انجام دادی، با تو برخورد می‌کنیم.

وی افزود: امید، آینده، زندگی و نشاط باید جنس سیاست‌گذاری‌های جمعیتی ما باشد. نمی‌توان با تهدید و اجبار، مردم را به ازدواج و فرزندآوری ترغیب کرد.

آینده جمعیت جهان دوباره به سمت آفریقا خواهد رفت

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به آمار جمعیتی جهان گفت: جمعیت جهان در حال حاضر حدود ۸.۲ میلیارد نفر است و حدود ۱.۳ میلیارد نفر از جمعیت جهان را جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله تشکیل می‌دهند.

رئیسی ادامه داد: بر اساس پیش‌بینی‌ها، تا سال ۲۰۵۰ ساختار جمعیتی جهان تغییرات قابل توجهی خواهد داشت و آینده جمعیت جهان دوباره به سمت آفریقا خواهد رفت. یعنی در آینده، سهم آفریقا از جمعیت جهان افزایش پیدا خواهد کرد و ساختار جمعیتی دنیا بار دیگر به سمت قاره آفریقا متمایل می‌شود.

وی با اشاره به تفاوت نرخ باروری در مناطق مختلف جهان اظهار کرد: اگر وضعیت باروری در مناطق مختلف دنیا را بررسی کنیم، تفاوت‌های قابل توجهی مشاهده می‌شود. اروپا حدود ۱.۴ فرزند به ازای هر زن دارد و آمریکای شمالی حدود ۱.۶ است. میانگین باروری در آسیا نیز حدود ۱.۷ است؛ البته در داخل این مناطق نیز تفاوت‌های بسیار زیادی وجود دارد.

رئیسی افزود: در آسیا، کشورهایی مانند ماکائو نرخ باروری بسیار پایینی دارند و در مقابل، افغانستان با نرخ باروری حدود ۴.۷ فرزند به ازای هر زن قرار دارد. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که وضعیت جمعیتی کشورها بسیار متفاوت است.

وی با اشاره به وضعیت اقیانوسیه و آفریقا گفت: در اقیانوسیه نیز شرایط متفاوت است و در آفریقا نرخ باروری بسیار بالاتر از سایر مناطق جهان است؛ به‌گونه‌ای که نرخ باروری در برخی کشورهای آفریقایی به بیش از چهار فرزند به ازای هر زن می‌رسد.

ایران از نظر باروری از اروپا نیز پایین‌تر رفته است

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به نرخ باروری ایران تصریح کرد: وقتی میزان باروری کل را بررسی می‌کنیم، وضعیت ایران نیز قابل تأمل است. اگر کشورهای اروپایی را در نظر بگیریم، برخی از آنها زیر سطح جایگزینی قرار گرفته‌اند، اما ایران نیز اکنون در شرایطی قرار دارد که از نظر نرخ باروری، در سطح بسیار پایینی قرار گرفته است.

وی گفت: این آمارها نشان می‌دهد که مسئله جمعیت، یک موضوع بلندمدت است و باید با نگاه دقیق و آینده‌نگر نسبت به آن سیاست‌گذاری کنیم.

رئیسی در ادامه با اشاره به نتایج یک نظرسنجی اظهار کرد: بر اساس یک نظرسنجی که انجام شده، نکات جالبی درباره نگاه مردم به موضوع ازدواج و فرزندآوری به دست آمده است که باید مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد.

وی تأکید کرد: برای حل مسئله جمعیت باید واقعیت‌های جامعه و نگاه مردم را بشناسیم. صرفاً با آمار نمی‌توان سیاست‌گذاری کرد؛ باید بدانیم مردم چه می‌خواهند، چه موانعی پیش روی آنهاست و چرا تصمیم‌های جمعیتی آنها در سال‌های اخیر تغییر کرده است.

سیاست جمعیتی باید با امید و شناخت واقعیت‌های جامعه همراه باشد

معاون بهداشت وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: اگر می‌خواهیم در موضوع جمعیت موفق باشیم، باید سیاست‌های ما از جنس امید، زندگی، آینده و نشاط باشد و در کنار آن، موانع واقعی ازدواج و فرزندآوری را برطرف کنیم.

رئیسی افزود: روندهای جمعیتی جهان نشان می‌دهد که کشورها نمی‌توانند نسبت به تغییرات جمعیتی بی‌تفاوت باشند. امروز باید برای آینده تصمیم بگیریم؛ چراکه تغییرات جمعیتی به‌سادگی و در کوتاه‌مدت قابل جبران نیست و سیاست‌گذاری امروز، آثار خود را سال‌ها و حتی دهه‌های آینده نشان خواهد داد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر نقش محوری زنان در سیاست‌های جمعیتی گفت: هیچ سیاست جمعیتی در دنیا بدون توجه ویژه به زنان موفق نخواهد شد و وظیفه حکمرانی این است که شرایطی فراهم کند که زنان بتوانند هم تحصیل کنند، هم شاغل باشند، هم ازدواج کنند و هم فرزندآوری داشته باشند.

وی با بیان اینکه توجه به زنان باید یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری جمعیتی باشد، اظهار کرد: در دنیا این تجربه وجود دارد که هیچ سیاست جمعیتی بدون توجه به زنان موفق نخواهد شد. بنابراین باید به زنان به عنوان یک محور اساسی در سیاست‌های جمعیتی توجه ویژه داشته باشیم.

وی افزود: در برخی مدل‌های سیاست‌گذاری جمعیتی در دنیا، بخش قابل توجهی از سیاست‌ها بر همین موضوع متمرکز شده است. بحث احترام به زنان جای خود دارد، اما مسئله مهم‌تر این است که سیاست‌گذاری‌ها باید به گونه‌ای باشد که زنان در مسیر زندگی خود مجبور به انتخاب میان نقش‌های مختلف نشوند.

نباید زن میان شغل و فرزندآوری مجبور به انتخاب باشد

معاون بهداشت وزارت بهداشت با طرح این پرسش که آیا سیاست‌های ما موجب می‌شود زنان بین اشتغال و فرزندآوری یا بین ازدواج و اشتغال مجبور به انتخاب شوند، گفت: این سؤال را باید سیاست‌گذاران پاسخ دهند، نه مردم.

رئیسی تأکید کرد: نباید کاری کنیم که یک زن مجبور باشد بین شغل و فرزندآوری یکی را انتخاب کند؛ به این معنا که اگر شاغل شد، دیگر نتواند ازدواج کند یا اگر شاغل شد، امکان فرزندآوری برای او فراهم نباشد. این دو موضوع باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

وی ادامه داد: باید شرایطی فراهم کنیم که یک زن بتواند هم تحصیل کند، هم شغل داشته باشد، هم ازدواج کند و هم فرزندآوری داشته باشد. این وظیفه سیاست‌گذاری و حکمرانی است و نباید از مردم انتظار داشته باشیم که خودشان این مشکلات ساختاری را حل کنند.

تحصیل زنان نباید در برابر فرزندآوری قرار گیرد

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به ضرورت فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای زنان گفت: باید امکانات و شرایط لازم برای ادامه تحصیل، اشتغال، ازدواج و فرزندآوری زنان فراهم شود. از حمایت‌های مختلف گرفته تا امکاناتی که یک زن برای ادامه مسیر زندگی خود نیاز دارد، همه باید در سیاست‌گذاری مورد توجه قرار گیرد.

رئیسی نسبت به برداشت‌های نادرست از ارتباط میان تحصیلات، اشتغال زنان و فرزندآوری هشدار داد و اظهار کرد: گاهی در تحلیل‌ها می‌گوییم سواد زنان افزایش پیدا کرده و فرزندآوری کاهش یافته است یا نرخ اشتغال زنان افزایش پیدا کرده و فرزندآوری کاهش یافته است؛ سپس نتیجه می‌گیریم که اگر زنان تحصیل‌کرده یا شاغل باشند، فرزند کمتری خواهند داشت.

وی افزود: این نوع نتیجه‌گیری می‌تواند ما را به سیاست‌گذاری بسیار خطرناکی برساند؛ اینکه اگر می‌خواهیم جمعیت کشور افزایش پیدا کند، زنان تحصیل نکنند و شغل نداشته باشند. چنین سیاستی اشتباه و خطرناک است.

وظیفه حکمرانی ایجاد امکان همزمان اشتغال، ازدواج و فرزندآوری است

رئیسی تصریح کرد: اتفاقاً سیاست‌گذار باید برعکس عمل کند؛ یعنی کاری کند که زنان بتوانند هم تحصیل کنند، هم شغل داشته باشند، هم ازدواج کنند و هم فرزندآوری داشته باشند. این وظیفه حکمرانی است و وظیفه مردم نیست.

وی ادامه داد: اگر سیاست‌گذار فقط شعار جمعیت بدهد اما شرایط لازم برای زندگی زنان و خانواده‌ها را فراهم نکند، نمی‌توان انتظار داشت سیاست‌های جمعیتی به نتیجه برسد.

مسائل جمعیتی معلول یک مجموعه از عوامل هستند

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت نگاه جامع و شبکه‌ای به مسائل اجتماعی گفت: اگر می‌خواهیم سیاست‌گذاری درستی داشته باشیم، باید با این نگاه جلو برویم و صرفاً سراغ اقدامات مقطعی و تک‌بعدی در حوزه جمعیت نرویم.

وی افزود: در حوزه جمعیت و به طور کلی در حوزه مسائل اجتماعی، اقدامات خطی پاسخگو نیستند. این مسائل شبکه‌ای هستند و باید عوامل مختلف مؤثر بر آنها را در کنار یکدیگر دید.

رئیسی خاطرنشان کرد: کاهش جمعیت یک معلول است و باید علت‌ها و عواملی را که این معلول را ایجاد کرده‌اند، شناسایی کنیم. اگر فقط با خود معلول برخورد کنیم و به سراغ علت‌ها نرویم، نمی‌توانیم سیاست جمعیتی موفق و پایدار داشته باشیم.

وی تأکید کرد: بنابراین سیاست جمعیتی باید مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، اشتغال، تحصیل، ازدواج، حمایت از خانواده و شرایط زندگی زنان و جوانان را به صورت همزمان مورد توجه قرار دهد تا بتوان به نتیجه مطلوب رسید.