یاسمن بلوردی؛ گروه کشاورزی: صنعت زنبورداری ایران با وجود برخورداری از ظرفیت‌ های طبیعی، تنوع اقلیمی و جایگاه مناسب در تولید عسل، همچنان با چالش‌ هایی رو به ‌رو است که مانع از شکوفایی کامل این بخش شده است. هرچند بارندگی‌ های مناسب و شرایط مطلوب طبیعت در سال جاری، تولید عسل را نسبت به سال‌ های گذشته افزایش داده، اما زنبورداران معتقدند رشد تولید به معنای افزایش درآمد نیست و مشکلات ساختاری این صنعت همچنان پابرجاست.

زنبورداران سالی پربار اما کم‌ درآمد را پشت سر می ‌گذارند
حسین باستانی، رئیس هیات مدیره اتحادیه زنبورداران استان تهران، در گفت ‌و گو با خبرنگار بازار با اشاره به وضعیت زنبورداری در سال جاری گفت: بسیاری از مشکلات سال‌ های گذشته همچنان ادامه دارد و تاکنون اقدام مؤثری برای رفع آنها صورت نگرفته است. با این حال، بارندگی‌ های مناسب و ترسالی امسال باعث شده زنبورداران از نظر میزان تولید و کیفیت عسل یکی از بهترین سال‌ های یک دهه اخیر را تجربه کنند.
وی با بیان اینکه شرایط اقلیمی مناسب نقش مهمی در افزایش تولید داشته است، گفت: سال جاری از نظر تولید عسل و کیفیت محصول برای بسیاری از زنبورداران سال بسیار خوبی بوده است، اما نباید این افزایش تولید را به معنای بهبود وضعیت اقتصادی فعالان این صنعت دانست.
به گفته باستانی، افزایش شدید هزینه ‌های تولید، بخش عمده ‌ای از منافع حاصل از تولید بیشتر را از بین برده است. وی اذعان داشت: تورم در تمام بخش‌ های مرتبط با زنبورداری، از تجهیزات گرفته تا نهاده ‌های مورد نیاز، هزینه‌ های تولید را به شدت افزایش داده و در مقابل، قیمت واقعی عسل متناسب با این افزایش هزینه‌ ها رشد نکرده است.
رئیس اتحادیه زنبورداران استان تهران، کاهش قدرت خرید خانوارها را یکی دیگر از عوامل اصلی رکود بازار عسل دانست و افزود: کوچک شدن سفره مردم باعث شده عسل، که زمانی یکی از اقلام مهم سبد غذایی خانواده ‌ها بود، به تدریج از سفره بسیاری از خانوارها حذف شود. به همین واسطه است که امروز بسیاری از زنبورداران اعلام می ‌کنند میزان فروش آنها نسبت به گذشته به نصف و حتی در برخی موارد به یک ‌سوم کاهش یافته است.

وی با تأکید بر نقش عسل در سلامت جامعه گفت: عسل تنها یک ماده غذایی نیست، بلکه محصولی است که در متون دینی نیز از آن به عنوان شفا یاد شده و متخصصان تغذیه، طب سنتی و فعالان حوزه آپی‌تراپی نیز بارها بر نقش آن در پیشگیری از بیماری ‌ها تأکید کرده‌ اند. لذا اگر دولت با برنامه ‌ریزی مناسب زمینه دسترسی آسان ‌تر مردم به عسل طبیعی را فراهم کند، علاوه بر ارتقای امنیت غذایی، می ‌توان بخشی از هزینه ‌های درمان و سلامت جامعه را نیز کاهش داد.

۳برابر شدن قیمت شکر ظرف دو سال
باستانی در ادامه به افزایش چشمگیر هزینه نهاده‌ های تولید اشاره کرد و گفت شکر، به عنوان یکی از مهم‌ ترین نهاده‌ های صنعت زنبورداری، طی دو سال گذشته افزایش قیمت قابل توجهی داشته است. وی توضیح داد که استفاده از شکر برای تولید عسل نیست، بلکه زنبورداران در دوره‌ هایی که منابع شهد طبیعی در طبیعت محدود است یا پس از برداشت عسل و برای تأمین غذای زمستانی زنبورها، ناچار به تغذیه کلنی ‌ها با شکر هستند تا جمعیت زنبورها حفظ شود.
وی افزود: قیمت شکر از حدود ۳۰ هزار تومان به حدود ۱۰۰ هزار تومان رسیده و این افزایش، هزینه تولید را چند برابر کرده است. اگر دو سال قبل هزینه تمام ‌شده هر کیلوگرم عسل حدود ۳۰۰ هزار تومان بود، امروز این رقم به حدود ۹۰۰ هزار تومان رسیده، اما بازار همچنان حاضر نیست قیمت واقعی عسل طبیعی را بپردازد.

عسل‌ های تقلبی؛ بزرگ‌ ترین تهدید تولیدکنندگان
رئیس اتحادیه زنبورداران استان تهران نسبت به گسترش عرضه عسل‌ های بی‌ کیفیت در بازار نیز هشدار داد و گفت: در فروشگاه‌ های زنجیره ‌ای محصولاتی با عنوان عسل و با قیمت ‌های بیش از یک میلیون تومان برای بسته ‌های ۷۵۰ گرمی عرضه می ‌شود، اما بسیاری از این محصولات از نظر کیفیت، استانداردهای لازم را ندارند.
وی با اشاره به ضعف نظام نظارتی کشور اظهار کرد: استاندارد عسل در ایران اجباری نیست و جنبه تشویقی دارد؛ به همین دلیل نظارت مؤثری بر کیفیت عسل‌ های عرضه‌ شده در بازار وجود ندارد. این در حالی است که بیش از نیمی از عسل‌ های موجود در بازار از کیفیت مطلوب برخوردار نیستند.
باستانی افزود: به عبارت دیگر اگرچه آمار رسمی دقیقی وجود ندارد، اما بر اساس مشاهدات میدانی می ‌توان گفت بیش از ۵۰ درصد محصولاتی که با عنوان عسل در بازار عرضه می ‌شوند، کیفیت مورد انتظار از یک عسل طبیعی را ندارند. متاسفانه سود بالای تولید و عرضه عسل‌ های بی‌ کیفیت موجب شده برخی شرکت ‌ها با بسته‌ بندی ‌های جذاب، این محصولات را روانه بازار کنند.

مطالبات زنبورداران از دولت
رئیس اتحادیه زنبورداران استان تهران، مهم‌ ترین مطالبه فعالان این صنعت از دولت را مبارزه جدی با عسل‌ های تقلبی و خارج کردن محصولات بی ‌کیفیت از بازار دانست و اظهار کرد: اگر بازار از محصولات تقلبی پاک ‌سازی شود و عسل طبیعی با قیمت واقعی به فروش برسد، زنبورداران نیز برای تولید محصول با کیفیت انگیزه بیشتری پیدا خواهند کرد.
وی همچنین بر ضرورت حمایت دولت در تأمین داروهای استاندارد مورد استفاده در زنبورداری تأکید کرد و گفت: استفاده از داروهای غیراستاندارد علاوه بر آسیب رساندن به سلامت زنبورها، باعث باقی ماندن فلزات سنگین و مواد شیمیایی در عسل می ‌شود و این مسئله توان رقابتی محصول ایرانی در بازارهای جهانی را کاهش می ‌دهد.

باستانی پیشنهاد کرد دولت با اختصاص یارانه به داروهای استاندارد و حمایت از تولیدکنندگان داخلی این محصولات، زمینه استفاده گسترده ‌تر از داروهای باکیفیت را فراهم کند تا علاوه بر ارتقای سلامت کلنی‌ های زنبور عسل، کیفیت عسل تولیدی نیز افزایش یابد.

دلیل سهم ناچیز ایران از بازار صادراتی عسل
وی یکی دیگر از مشکلات اساسی صنعت زنبورداری را ضعف در صادرات دانست و اظهار کرد: ایران از تولیدکنندگان مهم عسل در جهان محسوب می‌ شود، اما سهم بسیار ناچیزی از بازارهای جهانی دارد. دلیل اصلی این موضوع، «نبود برنامه ‌ریزی حرفه ‌ای برای برند سازی، بازاریابی و توسعه صادرات» است.

به گفته رئیس اتحادیه زنبورداران استان تهران، در سال‌ های گذشته وزارت جهاد کشاورزی به دلیل درگیری با مدیریت بازار کالاهای اساسی مانند نان، گوشت، مرغ و تخم‌ مرغ، فرصت و تمرکز کافی برای توسعه صنعت زنبورداری نداشته است و این بخش، با وجود اهمیت فراوان، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: زنبورعسل تنها تولیدکننده عسل نیست، بلکه از طریق گرده ‌افشانی نقش بسیار مهمی در افزایش تولید محصولات کشاورزی، باغی، دانه‌ های روغنی و بسیاری از محصولات غذایی ایفا می‌ کند. ارزش اقتصادی گرده‌ افشانی چندین برابر ارزش تولید عسل است، اما متأسفانه این ظرفیت تاکنون آن ‌گونه که باید مورد توجه سیاست ‌گذاران قرار نگرفته است.
باستانی همچنین تحریم‌ های اقتصادی، نبود زنجیره‌ های صادراتی و سیاست‌ های محدود کننده کشورهای همسایه را از دیگر عوامل کاهش صادرات عسل ایران عنوان کرد و گفت: بسیاری از کشورهای همسایه برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی خود، واردات عسل از ایران را محدود یا ممنوع کرده ‌اند. از آن طرف در داخل کشور نیز زیرساخت‌ های لازم برای حضور مؤثر در بازارهای جهانی فراهم نشده است.
وی تأکید کرد: صرفا افزایش تعداد کندوها یا میزان تولید نمی‌ تواند موفقیت این صنعت را تضمین کند و آنچه اهمیت دارد، افزایش درآمد ملی و ارز آوری است. به خصوص اینکه صنعت زنبورداری ظرفیت بالایی برای ارز آوری دارد، اما این ظرفیت به دلیل نبود سیاست‌ گذاری مناسب، تاکنون بالفعل نشده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: صنعت زنبورداری ایران ظرفیت تبدیل شدن به یکی از بخش‌ های ارزآور کشاورزی را دارد، اما تحقق این هدف مستلزم «نگاه ویژه مسئولان، اصلاح سیاست ‌های حمایتی، ایجاد نظام مؤثر نظارتی، توسعه برند سازی و بازاریابی، حمایت از صادرات و مقابله جدی با عرضه عسل‌ های تقلبی» است. تنها در چنین شرایطی می‌توان انتظار داشت که تولیدکنندگان واقعی از دسترنج خود بهره ‌مند شوند و عسل ایرانی جایگاه شایسته خود را در بازارهای داخلی و جهانی به دست آورد.