نگار علی- در روزهای اخیر، کاربران اینترنت در کشور از سخت‌تر شدن اتصال فیلترشکن‌ها، کندی شدید اینترنت ADSL و اختلال در اینترنت موبایل گلایه دارند. برخی کاربران می‌گویند در حالی که سایت‌ها و سرویس‌های عادی همچنان باز می‌شوند، اتصال فیلترشکن‌ها پایدار نیست یا برقراری ارتباط با آن‌ها زمان زیادی طول می‌کشد.

همین مسئله باعث شده برای بررسی دقیق‌تر وضعیت، داده‌های Cloudflare Radar درباره ترافیک اینترنت در بازه ۲۲ تا ۲۸ سپتامبر بررسی شود. این داده‌ها تصویر جالبی از وضعیت پروتکل‌ها، نوع دستگاه‌های متصل و روند ترافیک ارائه می‌کنند؛ هرچند به‌تنهایی نمی‌توانند علت قطعی اختلال را مشخص کنند.

ترافیک اینترنت چه تغییری کرده است؟

نمودار ترافیک کلادفلر در این بازه همچنان الگوی منظم شبانه‌روزی را نشان می‌دهد؛ یعنی میزان استفاده از اینترنت در طول شبانه‌روز افزایش و کاهش طبیعی دارد. با این حال، از حدود ۲۵ سپتامبر به بعد، قله‌های ترافیک در مقایسه با روزهای ۲۲ و ۲۳ سپتامبر تا حدی پایین‌تر شده و نوسان بیشتری دیده می‌شود.

این موضوع به‌تنهایی به معنای کاهش دسترسی مردم به اینترنت نیست، اما در کنار سایر داده‌ها می‌تواند نشانه‌ای از تغییر شرایط شبکه در روزهای اخیر باشد.

HTTP/2 تقریباً همه‌کاره شده است

یکی از قابل‌توجه‌ترین اعداد این داشبورد، سهم بسیار بالای HTTP/2 است. بیش از ۹۴.۲ درصد ترافیک مشاهده‌شده روی این نسخه از پروتکل قرار دارد. در مقابل، سهم HTTP/3 کمتر از ۰.۱ درصد است؛ عددی که بسیار پایین به نظر می‌رسد.

HTTP/3 نسل جدیدتر ارتباطات وب است و برای انتقال داده از فناوری QUIC استفاده می‌کند که روی UDP کار می‌کند. بنابراین وقتی HTTP/3 تقریباً از ترافیک مشاهده‌شده حذف می‌شود، یکی از احتمالاتی که باید بررسی شود، وجود اختلال یا محدودیت در مسیرهای ارتباطی مبتنی بر UDP است.

چرا این موضوع برای فیلترشکن‌ها مهم است؟

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم برخی ابزارهای ارتباطی و فیلترشکن‌ها از پروتکل‌ها و روش‌های انتقال مبتنی بر UDP استفاده می‌کنند. اگر بخشی از مسیر ارتباطی UDP با اختلال مواجه باشد، ممکن است کاربر همچنان بتواند یک سایت معمولی را باز کند، اما در برقراری یک تونل ارتباطی یا اتصال پایدار به برخی سرورها با مشکل مواجه شود.

به زبان ساده، ممکن است اینترنت کاملاً قطع نباشد، اما همه راه‌های عبور داده از شبکه به یک اندازه در دسترس نباشند. این موضوع می‌تواند یکی از توضیح‌های احتمالی برای تجربه‌ای باشد که کاربران در روزهای اخیر گزارش کرده‌اند؛ یعنی باز شدن برخی سایت‌ها در کنار سخت‌تر شدن اتصال فیلترشکن‌ها.

۴۰ درصد ترافیک مربوط به روبات‌هاست

داده دیگری که در این بررسی دیده می‌شود، سهم ۴۰.۵ درصدی ترافیک روبات‌ها در برابر ترافیک انسانی است. این عدد به این معنا نیست که ۴۰ درصد کاربران اینترنت روبات هستند. منظور از روبات، درخواست‌های خودکار مانند خزنده‌های موتورهای جست‌وجو و سایر سرویس‌های ماشینی است.

با این حال، سهم بالای این نوع ترافیک نشان می‌دهد داده‌های کلادفلر را باید با احتیاط تفسیر کرد و نمی‌توان همه اعداد آن را مستقیماً معادل رفتار کاربران واقعی دانست.

آیا مشکل از TLS است؟

یکی از فرضیه‌های مطرح درباره اختلال‌های اخیر، مشکل در مرحله برقراری ارتباط رمزگذاری‌شده یا TLS handshake است؛ مرحله‌ای که در آن مرورگر یا برنامه برای ایجاد یک ارتباط امن با سرور مذاکره می‌کند. اگر این مرحله در برخی مسیرهای ارتباطی با اختلال مواجه شود، ممکن است کاربر بتواند به بعضی سایت‌ها دسترسی داشته باشد اما در اتصال به سرویس‌های دیگر، از جمله برخی ابزارهای عبور از فیلترینگ، با مشکل مواجه شود.

با این حال، داده‌های موجود از Cloudflare Radar به‌تنهایی نرخ شکست TLS handshake را نشان نمی‌دهند و بنابراین نمی‌توان این فرضیه را به‌عنوان علت قطعی اختلال اعلام کرد.

آنچه داده‌های Cloudflare Radar نشان می‌دهد، یک نکته مهم دارد: در ترافیک مشاهده‌شده، HTTP/2 سهمی بیش از ۹۴ درصد دارد، در حالی که HTTP/3 کمتر از ۰.۱ درصد است. این اختلاف بسیار زیاد می‌تواند نشانه‌ای از اختلال یا محدودیت در دسترسی به برخی فناوری‌های ارتباطی جدید، به‌ویژه مسیرهای مبتنی بر QUIC و UDP باشد.

سهم بسیار پایین موبایل در این داده‌ها نیز با توجه به گزارش‌های کاربران درباره اختلال اینترنت موبایل، نیازمند بررسی بیشتر است.

در مجموع، داده‌های موجود با این احتمال سازگارند که مشکل اخیر فقط کاهش سرعت اینترنت نباشد و بخشی از مسیرها و پروتکل‌های ارتباطی اینترنت با محدودیت یا اختلال بیشتری مواجه شده باشند؛ مسئله‌ای که می‌تواند توضیح دهد چرا در شرایطی که وب‌گردی عادی همچنان امکان‌پذیر است، اتصال برخی فیلترشکن‌ها برای کاربران دشوار و ناپایدار شده است.

۲۲۷۲۲۷