به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از تسنیم، استخراج غیرمجاز رمزارز در سال‌های اخیر از یک تخلف محدود به بحرانی جدی برای صنعت برق کشور تبدیل شده است؛ بحرانی که آثار آن تنها به افزایش مصرف انرژی محدود نمی‌شود، بلکه پایداری شبکه برق، امنیت تأمین انرژی، افزایش خاموشی‌ها و تحمیل هزینه‌های سنگین به اقتصاد کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

رشد قیمت ارزهای دیجیتال و اختلاف قابل توجه قیمت برق یارانه‌ای در ایران با بسیاری از کشورهای جهان، فعالیت ماینرهای غیرمجاز را به کسب‌وکاری پرسود برای متخلفان تبدیل کرده است؛ سودی که هزینه آن را میلیون‌ها مشترک عادی با افت کیفیت خدمات، فشار بر شبکه و در برخی مواقع خاموشی‌های ناخواسته پرداخت می‌کنند.

کارشناسان صنعت برق معتقدند مقابله با این پدیده تنها با اقدامات انتظامی ممکن نیست و نیازمند مشارکت مردم، اصلاح قوانین، افزایش نظارت و استفاده از فناوری‌های هوشمند برای شناسایی مراکز استخراج غیرمجاز است.

هر دستگاه ماینر معادل مصرف برق 10 خانوار

مسئولان صنعت برق بارها نسبت به افزایش فعالیت ماینرهای غیرمجاز هشدار داده‌اند. بر اساس اعلام کارشناسان، هر دستگاه استخراج رمزارز به طور متوسط به اندازه مصرف برق 10 واحد مسکونی برق مصرف می‌کند؛ آن هم به صورت 24 ساعته و بدون وقفه.

همین ویژگی باعث شده است مزارع غیرمجاز استخراج رمزارز به یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش بار پایه شبکه برق تبدیل شوند؛ باری که در روزهای گرم سال و همزمان با اوج مصرف، فشار مضاعفی بر شبکه وارد می‌کند و احتمال بروز اختلال در تأمین برق را افزایش می‌دهد.

کارشناسان حوزه انرژی می‌گویند برخلاف بسیاری از وسایل برقی خانگی که مصرف آن‌ها مقطعی است، دستگاه‌های استخراج رمزارز به صورت شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند و همین موضوع موجب می‌شود شبکه برق همواره تحت فشار ثابت و سنگین قرار گیرد.

برق یارانه‌ای؛ انگیزه اصلی فعالیت ماینرهای غیرمجاز

احمدی فعال عرصه انرژی و صنعت در این باره اظهار داشت: به اعتقاد کارشناسان اقتصاد انرژی، یکی از مهم‌ترین دلایل گسترش استخراج غیرمجاز رمزارز، اختلاف قابل توجه قیمت برق در ایران با نرخ‌های جهانی است.

وی افزود: یارانه سنگین پرداختی دولت به بخش انرژی سبب شده برخی افراد با سوءاستفاده از برق ارزان، سودهای کلانی از استخراج رمزارز به دست آورند؛ سودی که عملاً از جیب همه مردم و منابع عمومی کشور تأمین می‌شود.

متخصصان این حوزه معتقدند در بسیاری از موارد، ماینرهای غیرمجاز در واحدهای صنعتی تعطیل، دامداری‌ها، انبارها، کارگاه‌ها، ساختمان‌های متروکه و حتی برخی منازل مسکونی مستقر می‌شوند تا شناسایی آن‌ها دشوارتر باشد.

تهدیدی برای پایداری شبکه برق کشور

فعالان صنعت برق تأکید دارند فعالیت غیرمجاز ماینرها تنها به افزایش مصرف انرژی محدود نمی‌شود، بلکه به دلیل ایجاد بار ناگهانی و مداوم، عمر تجهیزات شبکه از جمله ترانسفورماتورها، کابل‌ها و پست‌های برق را کاهش داده و هزینه‌های تعمیر و نگهداری را به شدت افزایش می‌دهد.

به گفته کارشناسان، در شرایطی که صنعت برق برای پاسخگویی به رشد مصرف خانگی، صنعتی و کشاورزی نیازمند مدیریت دقیق بار است، فعالیت هزاران دستگاه ماینر غیرمجاز می‌تواند برنامه‌ریزی‌های انجام شده برای تأمین برق پایدار را با چالش مواجه کند.

از سوی دیگر، این تجهیزات به دلیل تولید گرمای بسیار زیاد، در برخی موارد موجب بروز آتش‌سوزی در محل استقرار خود شده‌اند که خسارات مالی قابل توجهی نیز به همراه داشته است.

گریانلو کارشناس اقتصاد در این باره به تسنیم گفت: هر مگاوات برقی که صرف استخراج غیرمجاز رمزارز می‌شود، می‌تواند نیاز یک واحد تولیدی، کارخانه، بیمارستان یا پروژه کشاورزی را تأمین کند. در سال‌هایی که کشور با محدودیت تولید برق مواجه است، افزایش مصرف غیرمجاز باعث می‌شود برق صنایع محدود شود؛ اتفاقی که کاهش تولید، افت صادرات، کاهش اشتغال و افزایش قیمت تمام‌شده کالاها را در پی دارد.

وی افزود: به اعتقاد فعالان اقتصادی، خسارت ناشی از تعطیلی یک خط تولید به مراتب بیشتر از برق مصرف‌شده توسط چند دستگاه ماینر است و در نهایت بر رشد اقتصادی کشور نیز اثر منفی می‌گذارد. ماینرها علاوه بر مصرف بالای برق، گرمای بسیار زیادی تولید می‌کنند. بسیاری از مراکز غیرمجاز نیز بدون رعایت استانداردهای ایمنی و با سیم‌کشی غیراصولی راه‌اندازی می‌شوند.

اکبر حیدری کارشناس آتش نشانی خراسان شمالی در باره ضررهای ایمنی ماینرها اظهار داشت: اضافه‌بار، استفاده از کابل‌های غیراستاندارد، دستکاری کنتورها و تهویه نامناسب، احتمال آتش‌سوزی را به شدت افزایش می‌دهد.

وی افزود: در سال‌های اخیر، وقوع چندین حریق در انبارها، واحدهای صنعتی، دامداری‌ها و ساختمان‌های مسکونی به فعالیت ماینرهای غیرمجاز نسبت داده شده که علاوه بر خسارت مالی، جان شهروندان را نیز تهدید کرده است.

آسیب به محیط زیست و افزایش مصرف سوخت نیروگاه‌ها

کارشناسان حوزه انرژی می‌گویند افزایش مصرف برق ناشی از استخراج غیرمجاز، نیروگاه‌ها را ناچار به تولید بیشتر برق می‌کند. در شرایطی که بخشی از نیروگاه‌های کشور از سوخت‌های فسیلی استفاده می‌کنند، این موضوع به معنای افزایش مصرف گاز، گازوئیل و مازوت و در نتیجه افزایش انتشار آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای است.

به همین دلیل، استخراج غیرمجاز رمزارز علاوه بر تحمیل هزینه اقتصادی، آثار منفی زیست‌محیطی نیز به همراه دارد و با سیاست‌های مدیریت مصرف انرژی و کاهش آلودگی هوا در تضاد است.

متخصصان صنعت برق معتقدند مقابله با این پدیده صرفاً با جمع‌آوری دستگاه‌ها یا برخوردهای قضایی امکان‌پذیر نیست. استفاده از کنتورهای هوشمند، سامانه‌های تحلیل الگوی مصرف، هوش مصنوعی برای شناسایی بارهای غیرعادی، تشدید نظارت بر مراکز صنعتی و تجاری، افزایش جرایم بازدارنده و مشارکت مردمی در گزارش مراکز مشکوک، مهم‌ترین ابزارهای مقابله با استخراج غیرمجاز به شمار می‌رود.

آن‌ها تأکید می‌کنند آگاهی‌بخشی عمومی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ زیرا هر دستگاه ماینر غیرمجاز تنها یک وسیله درآمدزایی نیست، بلکه مصرف برق معادل 10 خانوار را به شبکه تحمیل کرده و بخشی از سرمایه ملی را به سود شخصی تبدیل می‌کند. از این منظر، مقابله با ماینرهای غیرمجاز صرفاً یک اقدام انتظامی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ امنیت انرژی، پایداری شبکه برق، حمایت از تولید، صیانت از منابع عمومی و تأمین برق مطمئن برای میلیون‌ها مشترک در سراسر کشور است.

برخورد قانونی؛ اما کافی نیست

مسئولان صنعت برق در سال‌های اخیر با همکاری دستگاه قضایی، نیروی انتظامی و نهادهای امنیتی، هزاران دستگاه استخراج غیرمجاز رمزارز را شناسایی و جمع‌آوری کرده‌اند، اما کارشناسان معتقدند سود بالای این فعالیت همچنان انگیزه متخلفان را حفظ کرده است.

به باور متخصصان، افزایش جریمه‌ها، تسریع در رسیدگی قضایی، بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند پایش مصرف برق و مشارکت مردم در گزارش مراکز مشکوک، از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با این پدیده محسوب می‌شود.

همچنین توسعه فعالیت قانونی استخراج رمزارز با تعرفه‌های مشخص و تحت نظارت دولت می‌تواند بخشی از فعالیت‌های زیرزمینی را به سمت مسیرهای قانونی هدایت کند.

کارشناسان انرژی بر این باورند که موفقیت در مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز بدون همراهی مردم امکان‌پذیر نیست. اطلاع‌رسانی درباره پیامدهای این فعالیت، فرهنگ‌سازی در زمینه حفظ منابع ملی و تشویق شهروندان به گزارش مراکز مشکوک، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش این تخلف ایفا کند.

آن‌ها تأکید می‌کنند هر دستگاه ماینر غیرمجاز، علاوه بر مصرف برق معادل 10 خانوار، بخشی از ظرفیت شبکه‌ای را اشغال می‌کند که باید در خدمت مشترکان خانگی، بیمارستان‌ها، صنایع و مراکز خدماتی قرار گیرد.

در شرایطی که صنعت برق کشور با افزایش مصرف در فصل گرما روبه‌رو است، مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز نه‌تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه اقدامی در راستای حفظ پایداری شبکه، صیانت از سرمایه‌های ملی و تأمین برق مطمئن برای همه مشترکان به شمار می‌رود.