بازار؛ گروه راه و مسکن: تا همین چند سال پیش سفر داخلی برای بسیاری از خانواده‌های ایرانی، هرچند با حساب‌وکتاب و صرفه‌جویی، همچنان بخشی از زندگی و اوقات فراغت محسوب می‌شد و خانواده‌ها می‌توانستند در تعطیلات راهی مشهد، شیراز، کیش و … شوند و هزینه سفر را در میان سایر مخارج زندگی مدیریت کنند، اما حالا به نظر می‌رسد سفر هم آرام‌آرام در حال پیوستن به فهرست کالاها و خدماتی است که بخش قابل توجهی از جامعه دیگر توان پرداخت هزینه آن را ندارند.

بررسی قیمت بلیت پروازهای داخلی تصویری روشن از این وضعیت ارائه می‌دهد. بلیت پرواز تهران ـ مشهد به ۱۱ تا ۱۲ میلیون تومان رسیده و در روزهای پایانی هفته حتی قیمت‌های نزدیک به ۲۰ میلیون تومان نیز دیده می‌شود.

بلیت مسیر تهران ـ شیراز هم بسته به زمان و شرکت هواپیمایی، حدود ۶ تا ۱۱ میلیون تومان قیمت دارد و برای مسیر تهران ـ کیش هم باید حدود ۸ تا ۱۰ میلیون تومان هزینه کرد.

در چنین شرایطی، دیگر مقایسه قیمت پروازهای داخلی و خارجی چندان عجیب نیست؛ چرا که در برخی موارد هزینه یک پرواز داخلی با قیمت بلیت سفر هوایی به یک مقصد خارجی برابری می‌کند و حتی ممکن است برخی مسافران با مقایسه قیمت‌ها، گزینه سفر خارجی را هم روی میز بگذارند، اما مسأله مهم‌تر از مقایسه مقصدها، اتفاقی است که در داخل کشور برای بخش بزرگی از خانواده‌ها رخ می‌دهد. سفر داخلی که زمانی یک انتخاب معمولی برای گذران اوقات فراغت بود در حال تبدیل شدن به یک کالای لوکس است.

طی سال‌های اخیر، فاصله طبقاتی نه فقط در کالاها و خدمات لوکس بلکه در بخش‌های اصلی و روزمره زندگی مردم هم نمایان‌تر شده، اگر تا دیروز خودروهای گران‌قیمت، برج‌های لاکچری و سبک زندگی‌های متفاوت نمادهای آشکار این شکاف طبقاتی بودند، امروز این فاصله را می‌توان در خوراک، پوشاک، آموزش، درمان و حتی نحوه گذران اوقات فراغت مشاهده کرد.

سفر هم حالا به یکی از همین عرصه‌ها تبدیل شده؛ عرصه‌ای که در آن توان اقتصادی افراد تعیین می‌کند چه کسی می‌تواند چند روزی از شهر خود خارج شود، چه کسی می‌تواند به یک مقصد گردشگری برود و چه کسی ناچار است تمام سال را بدون سفر سپری کند.

این وضعیت برای خانواده‌هایی که خودروی شخصی ندارند، جدی‌تر است و در شرایطی که قیمت بلیت هواپیما افزایش پیدا کرده، زیرساخت‌های جایگزین هم متناسب با نیاز مردم توسعه پیدا نکرده‌اند.

شبکه حمل‌ونقل عمومی، با وجود افزایش هزینه خدمات، هنوز نتوانسته متناسب با رشد تقاضای سفر و نیاز خانواده‌های کم‌برخوردار توسعه پیدا کند، در نتیجه، خانواده‌ای که خودروی شخصی ندارد، برای سفر با گزینه‌های محدودتر و در بسیاری از موارد گران‌تری مواجه است.

اینجاست که افزایش قیمت بلیت دیگر فقط یک مسأله اقتصادی یا مربوط به صنعت حمل‌ونقل نیست؛ بلکه مستقیماً به حق دسترسی مردم به سفر و اوقات فراغت مربوط می‌شود.

ابوذر شیرودی رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در گفتگو با بازار در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش قیمت بلیط هواپیما به ۲۰ میلیون تومان در مسیر تهران_ مشهد صحت دارد؟ گفت: سازمان هواپیمایی کشوری این مساله را بررسی کرده است و در نهایت به این موضوع رسیدیم که یک پروازی بود که نه برای ایرلاین بلکه برای یک آژانس هواپیمایی بود. یک ابتکاری به خرج داده بودند که پرواز تهران_ مشهد کمیاب شده است برای آن یک کانکشن داخلی گذاشته بودند. به عنوان مثال برای تهران به کرمان اگر سفری وجود دارد ابتکار پیاده سازی شود. اگر به تاریخ شروع و پایان پرواز توجه کنید پرواز تا ۱۰ ساعت طول می کشید. دلیل آن این بود که پرواز تهران- کرمان جا می داد آن را اضافه کرده بودند که از این مسیر به کرمان و سپس به مشهد بروند.

یک پروازی بود که نه برای ایرلاین بلکه برای یک آژانس هواپیمایی بود. یک ابتکاری به خرج داده بودند که پرواز تهران_ مشهد کمیاب شده است برای آن یک کانکشن داخلی گذاشته بودند. به عنوان مثال برای تهران به کرمان اگر سفری وجود دارد ابتکار پیاده سازی شود

رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در پاسخ به این پرسش که آیا قیمت بلیط هواپیما تا پایان سال به طور رسمی افزایش می یابد؟ و آیا از سوی ایرلاین ها درخواستی برای تشکیل جلسه برای گران کردن بلیط صورت گرفته است؟ گفت: پیشنهاد ایرلاین ها برای افزایش قیمت بلیط هواپیما وجود دارد.

قیمت بلیط هواپیما تابعی از چندین فاکتور است که یکی از آنها قیمت ارز و دیگری نرخ سوخت هواپیما است که آنهم با قانون جدید تابع نرخ ارز است. مثلا اگر قیمت سوخت هواپیما ۳۰ درصد فوب خلیج فارس است این قیمت از سال گذشته افزایش پیدا کرده است

او ادامه داد: قیمت بلیط هواپیما تابعی از چندین فاکتور است که یکی از آنها قیمت ارز و دیگری نرخ سوخت هواپیما است که آنهم با قانون جدید تابع نرخ ارز است. مثلا اگر قیمت سوخت هواپیما ۳۰ درصد فوب خلیج فارس است این قیمت از سال گذشته افزایش پیدا کرده است. طبیعی است که بر نرخ بلیط هواپیما تاثیر بگذارد.

شیروی گفت: فارغ از آن تمام اقلام و امکاناتی که شرکت های هواپیمایی دریافت و یا خریداری می کنند تماما بر مبنای ارز است. از سال گذشته تا الان تا چه میزان نرخ ارز رشد داشته است به همان میزان بر نرخ بلیط هواپیما تاثیر خواهد گذاشت.

حرمت‌الله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران با انتقاد از افزایش افسارگسیخته قیمت بلیت هواپیما گفت: شرایط اقتصادی جامعه به‌گونه‌ای است که مردم به سختی می‌توانند معیشت خود را اداره کنند و در چنین شرایطی طبیعی است که سفر و حتی استفاده از پرواز از سبد هزینه خانوار حذف شود.

وی افزود: من همیشه نسبت به وضعیت قیمت پروازها نقد داشته‌ام؛ حتی در زمانی که شرایط اقتصادی مردم بهتر بود و بحران‌هایی که امروز در جامعه وجود دارد، به این شکل وجود نداشت. امروز، اما شرایط به مراتب سخت‌تر شده، یک روز دلار ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان بود و امروز نگرانی ما این است که قیمت دلار به ۲۵۰ تا ۲۶۰ هزار تومان نرسد.

رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران با انتقاد از افزایش قیمت‌ها در صنعت حمل‌ونقل هوایی گفت: برخی صاحبان محصول به‌صورت عجولانه و ناگهانی قیمت محصولات خود را به شکل نجومی افزایش می‌دهند، در حالی که اگر قرار باشد قیمت‌ها براساس یک روند طبیعی محاسبه شود، باید مشخص شود مثلاً افزایش قیمت سوخت چه میزان در هزینه نهایی پرواز تأثیر دارد.

زمانی سوخت هواپیما با قیمت بسیار پایینی در اختیار شرکت‌ها قرار می‌گرفت و در مقابل، بخش عمده مردم که حدود ۹۵ تا ۹۷ درصد جامعه را تشکیل می‌دهند، اساساً از ناوگان هوایی استفاده نمی‌کردند، بنابراین این سؤال مطرح است که چرا باید یارانه سوخت هواپیما از جیب همه مردم پرداخت شود

وی ادامه داد: بنده یکی از منتقدان جدی قیمت سوخت بوده‌ام. زمانی سوخت هواپیما با قیمت بسیار پایینی در اختیار شرکت‌ها قرار می‌گرفت و در مقابل، بخش عمده مردم که حدود ۹۵ تا ۹۷ درصد جامعه را تشکیل می‌دهند، اساساً از ناوگان هوایی استفاده نمی‌کردند، بنابراین این سؤال مطرح است که چرا باید یارانه سوخت هواپیما از جیب همه مردم پرداخت شود.

سوخت گران شده است، اما سؤال این است که افزایش قیمت دلار و سوخت دقیقاً چه میزان باید روی قیمت بلیت تأثیر بگذارد؟ نمی‌توان با استناد به افزایش هزینه‌ها، قیمت‌ها را افسارگسیخته افزایش داد

رفیعی با بیان اینکه افزایش قیمت سوخت به‌خودی‌خود باید در قیمت بلیت اثر داشته باشد، تصریح کرد: سوخت گران شده است، اما سؤال این است که افزایش قیمت دلار و سوخت دقیقاً چه میزان باید روی قیمت بلیت تأثیر بگذارد؟ نمی‌توان با استناد به افزایش هزینه‌ها، قیمت‌ها را افسارگسیخته افزایش داد.

وی ادامه داد: وقتی با متولیان امر وارد مذاکره می‌شویم، از وزیر راه و شهرسازی گرفته تا سازمان هواپیمایی کشوری و سایر مسئولان، تقریباً همه مدافع این موضوع هستند که اگر صنعت هواپیمایی با مشکل مواجه شود باید از آن حمایت کرد. اما سؤال من این است که اگر این صنعت تا این اندازه زیان‌ده است، چرا در شرایط فعلی همچنان شاهد راه‌اندازی و افتتاح ایرلاین‌های جدید هستیم؟

رفیعی گفت: فقط در همین سال حدود پنج یا شش ایرلاین جدید افتتاح شده‌اند و تعدادی دیگر نیز در نوبت دریافت مجوز و آغاز فعالیت هستند، این در حالی است که حتی کشورهای پرجمعیتی مانند چین و هند نیز به تعداد انگشتان دو دست ایرلاین ندارند.

رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران با اشاره به خسارت‌های واردشده به ناوگان هوایی کشور در جنگ تحمیلی سوم گفت: در جریان جنگ اخیر، تعداد قابل توجهی از هواپیماها آسیب دیدند، بالغ بر ۲۰ تا ۳۰ هواپیما به طور کامل از چرخه خارج شدند و تعداد دیگری نیز آسیب‌های جزئی یا کلی دیدند، اگر حتی آسیب‌های جزئی ناشی از ترکش را نیز در نظر بگیریم، تعداد هواپیماهای آسیب‌دیده به حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فروند می‌رسد.

رفیعی با انتقاد از عملکرد نهادهای نظارتی گفت: در برخی موارد، تخلف به شکل آشکار اتفاق می‌افتد و نهادهای نظارتی نیز عملاً در کنار این تخلفات قرار می‌گیرند. برای مثال، زمانی که به دلیل یک مناسبت یا شرایط خاص اعلام می‌شود آسمان ایران یا فرودگاه‌ها بسته است، همان روز شاهد فروش بلیت برخی پروازهای خارجی با چند برابر قیمت هستیم.

وی افزود: در چنین شرایطی باید با متخلف برخورد شود، اما متأسفانه گاهی حتی از کسانی که در چنین شرایطی فعالیت کرده‌اند تقدیر می‌شود و گفته می‌شود که با وجود نبود بلیت، مسافران را به فرودگاه آورده‌اند، در حالی که همین مسأله می‌تواند موجب آشوب و اخلال در فعالیت فرودگاه و صنعت هوانوردی شود.

رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد مردم در این میان جایگاه و اهمیت لازم را برای برخی تصمیم‌گیران ندارند و هر زمان که بخواهند برای خالی کردن جیب مردم تصمیم می‌گیرند، متأسفانه نهادهای ناظر نیز در بسیاری از موارد همسو با این روند عمل می‌کنند.

وی افزود: باید مشخص شود چه خبر است که این روزها راه‌اندازی یک ایرلاین در هر استان به یک مطالبه تبدیل شده است. وقتی گفته می‌شود هر استان باید یک ایرلاین داشته باشد، باید پرسید هزینه آن از کجا تأمین می‌شود و چه کسی این منابع را پرداخت می‌کند؟

رفیعی ادامه داد: اگر دولت منابعی را برای راه‌اندازی این ایرلاین‌ها تزریق می‌کند، این پول متعلق به مردم است. از یک طرف از منابع عمومی برای توسعه این شرکت‌ها هزینه می‌شود و از طرف دیگر، همین مردم با قیمت‌های سرسام‌آور بلیت مواجه هستند و هزینه آن را از جیب خود پرداخت می‌کنند.

وقتی قیمت یک سفر رفت‌وبرگشت خانوادگی به یکی از مقاصد داخلی می‌تواند بخش قابل توجهی از درآمد ماهانه یک خانوار را ببلعد، طبیعی است که سفر در نخستین فهرست هزینه‌هایی قرار بگیرد که خانواده برای کاهش مخارج حذف می‌کند، اما حذف سفر از زندگی مردم، صرفاً حذف چند روز تفریح نیست.

به نظر می رسد وزارت راه و شهرسازی و سازمان هواپیمایی کشوری این روزها در پی این هستند که نظرات ایرلاین ها را برای گران کردن بلیط هواپیما به صورت رسمی جمع آوری و نهایی کنند و تا قبل از آغاز فصل پاییز مجددا بر روی نرخ های بلیط افزایش قابل توجهی اعمال شود.